NAZKATUTA GAUDE!

Nazkatuta gaude eguneroko monotoniarekin,

Beti presaka eta lo falta honekin!

Nazkatuta gaude eguneroko atxiloketa eta errepresioarekin

Nondik heldu ez dakitela eta beti berdinekin!

Nazkatuta gaude eguneroko esperantza faltsuekin

Beti arazoen konponbidea jarririk baina inoiz ez aiatzekin!

Nazkatuta gaude eguneroko hilketa eta torturekin

Bai hemen eta baita beste herrialdeekin!

Nazkatuta gaude eguneroko sexismoarekin

Beti beraien nagusitasuna(gizonena) azpimarratzearekin!

Nazkatuta gaude beti, egunero, gutxi batzuk ongi bizitzearekin

Eta beste aunitz hil zorian egotearekin! Eta honen aurrean itsuarena egitearekin!

Hau al da askotan pintatu nahi diguten gizarte egoki eta zoriontsu baten egoera?

Nazkatuta gaude!!!

Borroka da, inoiz amore emanen ez dugunaren seinale”.

HAKIMA NASI eta SENIA AHMED-i elkarrizketa.

Kanpamenduetako lehortasunetik, Euskal Herriko hezetasun eta freskotasunera. Nolatan?

Senia: Ni 13 urterekin etorri nintzen honantz udarako bi hilabete igarotzera ume saharar gehiagorekin batera. Leitzako Sahararen Aldeko Taldeak, Nafarroako beste elkarte batzuen moduan egonaldi hauek antolatu zituzten. Bi hilabete igaro ziren , eta besteak kanpamenduetarantz abiatu ziren, baina ni bertan gelditu nintzen belarriko arazo handiak bainituen, osasun arazoak.

Hakima: Ni ez nintzen kanpamenduetatik zuzenean Euskal Herrira etorri, lehenengo Gaztela Mantxara joan nintzen. Ondoren, osasun arazoengatik( urdaileko arazoa) Amurriora etorri nintzen izebaren etxera. Eta hortik, Abdalaje, Saharak Nafarroan duen ordezkariarekin, hitz egin nuen eta berak aurkitu zidan Leitzako familia. Hasieran 6 hilabetez geratu behar nuen, baina gauza luzatzen joan da gaur arte.

Jada 7 urte daramatzazue Leitzan, erdi leitzarrak ere bazaretela esango nuke. Zerk harritu zintuzten gehien bertako ohiturez, ezaugarriez…?

Senia: Beno, aipamentxo bat egin nahiko nuke, “erdi leitzarrak” garela esan duzu, esan nahi dudana zera da ni joaten naizen tokira joanda ere Sahararra naizela esaten dut, hala sentitzen baitut. Nahiz eta, leitzarra naizela esatea ere gustatzen zaidan. Beno egin didazun galderari jarraiki, hasieran gehien harritu ninduena hizkuntza izan zen, euskara. Nik Euskal Herriari buruzko ezagutza banuen baina oso murritza, eta pentsatzen nuen gaztelaniaz hitz egingo zela. Gu etorri ginen egunean oso eguraldi tristea egiten zuen , autobusak herriko eskolan utzi zigun eta harriturik nengoen mendi berde- berdez inguraturik nengoelako. Lehenago Espainian egon nintzen baina betiere hirietan. Familiakoak agurtu nituen eta autoan sartu eta herritik kanporantz gindoazela konturatu nintzen. Azkenean, mendiko etxe batera ailegatu nintzen, gero ikasi nuen horrek “baserria” izena zuela euskaraz. Inoiz aditu ez nituen beste hotsak zera izan ziren, zintzarri soinua. Baserrira sartu, eta oso harrera ona egin zidaten, baina nirekin gazteleraz hitz egiten zuten baina beraien artean hitz egiten zutenaz ez nuen ezer ulertzen! Amonak gainera gaztelaniaz ez zekienez beti euskaraz hitz egiten zidan!

(ja,ja,..)

Urte hauetan zehar zuen bizitza ohiturak osotara aldatu dituzue; “melfa”, egunean 5 aldiz errezatzea, Ramadana…

Senia: Beste herrialde batean integratu ahal izateko, zure ohiturak praktikan alda ditzakezu baina horrek ez du esan nahi teorian ados ez zaudenik. Nik nire ohiturak hobesten ditut, nahiz eta hemen ez praktikatu.

Hakima: Bai, nire ohiturak asko aldatu dira. Melfa ez dut erabiltzen, ez dut egunean 5 aldiz errezatzen, nahiz eta , ohera sartu eta beti txikitan ikasitako Coran zatitxoak gogoratzen ditudan. Ramadana berriz, bitan hasi naiz hemen nagoenetik, baina osasun arazoengatik ezin izan nituen amaitu.

“Sahara Euskal Herria…” dio abestiak, bi herrialde ezberdin, baina biak ere gose berdinarekin independentzia gosearekin. Bi herrialdeen komuntasun hori lagungarri eta aberasgarri egin zaizue bertako elkarbizitzarako?

Senia/Hakima: Asko aberastu eta lagundu digu. Guk gure herriarekin dugun arazoa oso presente genuela etorri ginen honantz. Eta hemen gure herriaren xede berdinaren alde borrokan ari den beste herri batekin topatzeak asko lagundu digu. Borroka egiteko guk gure era dugu, baina beste bide batzuk ikasteko oso lagungarri izaten ari zaigu. Beno, lehen aipatu dugu “xede berdinaren alde”, zeren oso ezberdina da zu zure herritik borroka egitea edo zuk zure herria ezagutu ere ez egitea eta bere alde borrokatzea.

“Sahara Euskal Herria”, “Sahara Espainola” esaten zuten eta gaur, “Sahara Marokoarra” esaten dute. Zer luzatuko zenieke azkeneko hau esaten dutenei?

Senia: Nik esaten dutena edo esan izan dutenaren inguruan, bakoitzak bere pentsatzeko era du. Gu Sahararrak kontsideratzen gara, ez da espainola zein marokoarra izan,noski, kolonia espainola izan zen, gaur egun, marokoarren menpe dago. Niri norbaitek hori esan ezkero, bata, kasurik ez egitea, askotan horrelako pertsonek erantzunik ere merezi ez dutelako. Edo bestea, “sahararrak gara eta izango gara!”.

Hakima: Haizea hartzera joan daitezela!

1936an burutu zen Espainiaren okupazioa Mendebaldeko Saharan; sahararrak manifestatzen, borrokatzen, armak hartu eta kaleratzen zebiltzan erreferendum bat burutzeko asmo eta nahiekin. 1975ean Madrilgo Gobernuak Sahara, Maroko eta Mauritaniari utzi zion. Eskuak garbitzeko era? Interesen desbideraketa? Zer dela eta?

Senia: Nik ditudan datuen arabera, Espainia 1975inguruan egoera latza ari zen bizitzen bertan. Eta barne arazo bat dagoenean zer egiten da? Bertako arazoez arduratu eta horrela, Sahara alde batera utzi zuen. Mauritania eta Marokoren arteko zatiketa bat burutuz.

Hakima: Noski, eskuak garbitzeko modu bat zen, Mendebaldeko Saharan indar kolonialen aurkako erasoak gehituz zihoazen eta egoera eutsiezin jartzen ari zen. Honen aurrean errazena egin zuen; “eskuak garbitu eta martxa”!

“1976ko Otsailak 27ak” zer ekartzen dizue gogora ?

Hakima: Niri egun horrek zirrara berezia sortzen dit, gure Frente Polisarioa sortu zen eguna izateaz gain, nire “wilayaren”(herria) izena ere bada. Nire bizitzaren zati bat da, nire gertukoez gogoratzen naiz.

Zuek emakumeak eta musulmanak izanik, nola ikusten duzue poligamia familia eredua? Famili eredu patriarkala indartzen, emakumezkoen hitza zapaltzen duela uste duzue?

Hakima: Senia ez dakit zuri baina niri behintzat gertutik bizitzea tokatu zait. Nire aita, ni jaio aurretik beste emakume batekin ezkondu zen. Eta harekin ume batzuk eduki zituen, ondoren, beste emakume bat ezagutu zuen, baina bitarte horretan berrara joan eta bertan hil zuten. Honekin esan nahi dudana da, poligamia eredua herrialde musulmanetan onartua dagoela. Honek dudarik gabe emakumezkoengan eragin zuzena du, gizonak du emakumearenganako botere guztia.

Senia: Gu musulmanak gara eta Coranean sinesten dugu noski, baina esan behar dut zorionez praktika hau gutxitzen doala. Gizonezkoak emakumezkoak baino eskubide askoz gutxiago ditu. Adibidez, gizonezko bat banandu daiteke bere emaztearen onespenik gabe, baina emakume batek berriz gizon batekin ezkondu nahi badu aurreko gizonak dibortzioa eman beharko dio bestela ezin lezake ezkondu.

Gaur egun, emakumezkoek eskubide gehiago dituzte. Beraiek dira kanpamenduetan dena antolatzen dutenak; erakundeak, irakaskuntza, administrazioa… Eta gizonezkoak, berriz, Frentean daude. Gure arazoak emakumearen askapenean lagundu duela pentsatzen dut.

Adaketa handia dago emakume saharar eta emakume euskaldunen artean?

Senia: Nik uste berdintasun bakarra eduki dezakegun independentzia nahian dagoela.

Hakima: ezberdintasuna ikaragarria da; erlijioak, ohituretan, emakumezkoen bizi itxaropenean, amatasunean… Gainera, bertan bizi dugun egoera larriak ere asko mugatzen gaitu.

Mohamed VI –ren azken proposamena, Sahararekiko gatazka egoera hau konpontzeko, “Sahara autonomia zabaldu” bezala aldarrikatu du. Bidezkoa ala lotsagarria?

Senia/Hakima: Nola pentsa dezake, geure aitzindariek bere lurraldetik atera ziren independentzia ohituak indarrez oihukatuz eta nola liteke “autonomia ampliada” esatea. Hori lotsagarria eta onartezina da, hori gure aurpegira barre egitea da bezalakoa da!

Zuen borroka eta gurea ikusirik zer esango zeniekete egunero, egunero gure, zein zuen herriaren independentzia eta autodeterminazioaren alde lanean diharduten guztiei? (Biak emozionaturik….)

Hakima: Eskerrak eman nahiko nizkieke eta ni ere beraien lekuan egon ezkero berdina egingo nuela adieraziko nien. Baina, beraiei eskerrak jarraitzen dugu, gure herriaren independentziaren alde, eguneroko lana eta borrokaren ondorioz. Bestetik, nire aita gogoratzen dit, nire aita gure herriaren alde borrokan hil zen, eta borroka hitzak beraz gogoratzen nau. Egunero borrokan dihardutenak nire aitarekin identifikatzen ditut.

Senia: Borroka hitzak hunkitu egiten naute, hori baita inoiz amore emanen ez dugunaren seinale, borroka.

NORTASUN GALDERAK:

Nafarroako ardoa ala Saharako tea, zer nahiago? Biek ere Saharako tea nahiago. (ja,ja,ja…)

“Bizitza bezain garratza”, “maitasuna bezain gozoa” ala “heriotza bezain leuna”. Ze te nahiago?

Senia: “heriotza bezain leuna” .

Jakima: “bizitza bezain garratza”.

“Shakira” ala “Berri Txarrak”?

Senia/ Haki: Erritmoz Shakira nahiago, baina bere ideia eta edukiak aztertuz gero, Berri Txarrak nahiago.

Ze tonu daukazue mugikorrean?

Senia: Ja,ja,ja… Moviestarreko horietako bat!

Hakima: El Sueño de Morfeoren abesti bat.

Mutil labeldunak ala sahararrak, zein nahiago?

Senia: Bihotzak agintzen du!(ja,ja,ja…)

Hakima: Erdi eta erdi! Bietatik pixka bat! (je, je …

MAITASUNA

Maitasuna, laguntasuna da, bizi poza da, maitasuna da.

Maitasuna subjetiboa da; ama batek bere haurrari diona,

amona batek bere bilobei diena, emakume batek beste bati diona…

Baina gaurkoan zuena dut aukeratu.

Eguzkiaren printza bezain laister konturatu ziñeten

zuen maitasunaz eta pixkanaka hazten joan da.

Haur jaio berri bati bezala jaten eman diozue,

egunero, ezinbesteko baita, eta honela zuek ere zuena landu duzue.

Horretan jarraitzea opa dizuet,

hilezkorren mundura jausi bat eginez,

honela zuen maitasunak betiko bizia izan dezan.

Berdintasuna Legearen garapena, oraindik ere kili-kolo dagoen gaia

Ezker Abertzaleak, Aralarrek eta PPk pasaden ostegunean gogor kritikatu zuten Gizon zein Emakumeen Berdintasunerako Legeak daraman garapena. Gasteizko Parlamentuan egin zuten, bertara Izaskun Moyua, Emakundeko zuzendaria, ere joan zelarik. Moyua IV Berdintasun Plana aurkeztera joan zen, hau da legea sortu zenetik osatzen den lehenengo plana. Bertan kritika gogorrak jasan zituen PP, Aralar eta Ezker Abertzaleko parlamentarien eskutik. Maite Aranburu, Ezker Abertzaleko bozeramailea honela mintzo zen: “Badaude legean agertzen diren elementuak eta planean erreflexatzen ez direnak”. Honetaz gain, plan honek zuzen garatu ahal izateko ez dituela tresna nahiko esan zuen, horrela transbertsalitate falta argi agerreraziko duela.

Arabako, Gipuzkoako eta Bizkaiko emakume eta gizonen egoerari buruzko datuak ere jakinarazi zituen Emakundeko zuzendari den Izaskun Bilbaok. 2005.urtekoak dira eta bere barne: hezkuntza, lana, osasuna eta sexualitatea, gizarte bazterkeria eta pobrezia, emakumeen aurkako indarkeria nahiz erakunde publikoak eta herritarren partaidetzaren aldetik.

LAN MUNDUAN:

v Etxeko lan ez ordainduen %75ª emakumeek egiten dute.

v Karduera-tasa gizonekiko %20,3ko esbesdintasuna.

v Kontraturik gabeko pertsona okupatuen artean, emakumeak %77,2ª.

v Kontratu mugagabea, emakumeetan %69k, gizonak aldiz, %76,4k.

v 2005ean, 57000 langabetutik %51,8emakumeak izan ziren.

HEZKUNTZAN:

v Lanbide heziketan mutilen ehunekoa %61,8koa izan zen, erdi mailan bereziki. Eta goi-mailako hezkuntzan, berriz, emakumeak gizonak baino ia %10 gehiago.

v Unibertsitatean, 12.309 ikasle berritik %55,4 emakumeak.

OSASUNA ETA SEXUAKITATEA:

v Egoneko bizitzaren ehunekoak handitu dira, neskei dagpokionez %68,7an dago.

v Lehen sexu-harremanak gehienk 18 urterekin betetzen dituzte.

EMAKUMEAREN AURKAKO INDARKERIA:

v Tratu txarren delitu eta hutsegiteetatik ezarritako 2.834 salaketetatik, 2.591 emakumeei eragin zieten, 60 urtetik beherakoak gehienak.

v Sexu askatasunari dagokionean, emakumeak jasan izan zituzten gehienak, 317 salaketa jarri ziren gehienbat.

INSTITUZIOETAN :

v Instituzio zein enpresa guztietan Gasteizko Ganberan izan ezik emakumeen presentzia babaxuagoa dela gizonena baino.

Hemen bildu ditut Moyuak emaniko datu batzuk, datu hauek ez dira 2006koak, baina egoera ez dela aldatu pentsatzen dut nik.

Datu objetibo zaku honekin zer etortzen zaizu burura? Emakume eta gizonen arteko egoera ez dela ezer aldatu niri, eta honi gizarte guztiak egin beharra diola aurre.

"Ai Dolores"

“Gauak bere atea irekitzen dizu buruan irribarre, maite zaitut edo laztan baten zain. Gorrotoz beteriko begiradak gris bihurtzen du zure logela. Dagoeneko ez daukazu bere berotasunik, alkohola da bere zaporea Erreprotxeekin hasi eta irain eta gutxiespenekin jarraitzen du”. Milaka emakumek jasaten dituzte horrelako momentuak egunero ez bat eta bi ez hiru, asko baizik. Azken finean egunerokotasuna da hau milaka eta milaka emakumeemtzat. Denon ardura da, gizarte guztiak aurre egin beharreko kausa bat da. Gure helburua emakumearen aurkako indarkeriarekin amaitzea bada, arazoari errotik heldu behar zaio. Ez hildakoak dauzkagunean soilik, eta ez heldu den larunbatean soilik, baizik eta egunero egunero eta bakoitza bere esparrutik!

“Ai Dolores, makiladak zure bizkarrean, tortura zure ariman. Ai Dolores jendartearen isiltasunean galduta!”

(Hitzak; Reincidentesen abesti batetik moladatuak

AMINATOU HAIDAR, IZENA eta IZANA

Intifadak urte bat bete du, Fronte Polisarioak 33.urteurrena du, biak ere Saharar herriaren autodeterminazioaren alde lanean dihardute. Borrokan ari dira, baina egoerak bere horretan dirau. Gobernu Marokoarrak errepresioa du ardatz, jazarpen polizial, kulturalak… eguneroko ogi baitira lurralde okupatuan. Aminatou Haidar izena eta izana, saharar herriaren aldeko borroka baketsuaren giltzarri bihurtu da. Emakume hau 1967an jaio zen lurralde okupatuetako Aiun herrian. Gazteetatik jardun izan du bere herritarren giza eskubideen aldeko defentsan, torturatua, bortxatua, epairik gabe kartzelaratua…izan da. Bi umeen ama ere bada eta beti izan du belaunaldi berrien inguruko egonezina, eta hauen alde egiteko beharra. Mendebaldeko Saharan egindako lan sakonaren erakusleihoa hona etortzeko arrazoietako bat . Honi jarraiki, maiatzaren 8an Joan Maria Bandres saria jaso zuen giza eskubideen defentsan eta errefuxiatuekin izandako elkartasuna dela eta .

Sari hau jasotzera etorri da, baina bide batez, mezu garbi bat ekarri du besapean ; hau da, “Espainiako Gobernuari nahikoa dela esan nahi diot, eta jarrera garbi bat har dezan eskatu, autodeterminazioa babes dezan.”

360 egun oihartzun sakonagoarekin

Jada 30 urte luze daramatzate sahararrak beraien nortasunari, hizkuntzari, ohiturei… uko egin beharrean, bestela torturatu, edota erailtzen dituzte. Mendebaldeko Saharako egoera honakoa da, beraien herrian daude, baina beste batzuen eskuetan. Egoera honi aurre egin nahirik 2005eko maiatzak 21ean, orain dela urte bat, okupatutako Aiun-go herritarrak, manifestazio baketsuak burutzen hasi ziren autodeterminazio helburua aurrera eraman nahirik. Indar okupatzaile marokoarrak gogor erantzun zuten, giza eskubideen aurkako bortxa izugarriak burutu zituzten; bahiketak, saharar familien kanporaketak… Bien bitartean ekintzailea zein giza eskubideen babestzaileak ekimen guzti horietara joaten ziren herritarrei babesa ematera. Hauek ere bortizki mehatxatuak, ikaratuak eta azkenik, torturatuak izan ziren. Aminatou Haidar dugu ekintzaile garrantzitsuenetako bat, 39 urte besterik ez dauzka baina jada kartzelan urteak igaro ditu, arrazoia soila, bere herritarren giza eskubideen alde lan egitea. Intifada, egoera jasanezin baten oihu da. Nazioartearen isiltasunaren aurrean munduari sahararrek bizi duten egoera azaleratzeko modua da . Urte bat igaro da, baita 30 urte, errez esaten da, baina egunerokoak dira, torturak, bahiketak… eta egoerak ez du aldatzeko itxurarik. Ez dute nahi. Ez zaie komeni, eta bere herriaren alde lanean diharduenari isilarazi nahi diote.

“Ni hilko naute, baina nire ideiak ez dituzte hilko.”

Hunkigarriak, gogorrak, amorragarriak izan ziren Haidarren ahotik entzun genituenak. Berak desagertuta iragan zituen urteak, Kartzela Beltzeko esperientzia gogorrak; esku eta hankak loturik, begiak tapaturik… Honelaxe deskribatu zuen berak, “intsektuak jaten gintuzten.” Aminetouren kontaerak hunkitu egin zuen, pasarte latzak kontatu baitzituen. Honetaz gain, Mendebaldeko Saharan orain dela urte batetik, intifada sortu zenetik, ze egoera bizi den ere azaldu zuen, baita preso sahararren egoera latza Marokoko kartzeletan. Bide batez, Europako Gobernuei zera exijitu zien Saharako auzian esku har dezatela “sarraski ikaragarri bat gertatu baino lehen.”

Aminatouk etorkizuneko sahararrei buruz ere hitz egin zuen , umeez, hain zuzen ere. Eta honako hitzak esan zituen; “inork negarrez ikusten ez dituen horiei, nik negar egiten dut ume horiengatik, eta ez nireengatik. Ez diot ikara kartzelari, eta badakit bueltatzen naizenean nire etorkizuna kartzela izango dela, baina ume horiengatik, bueltatu egingo naiz golpeak beraiek baino lehenago jaso ditzadan.”

Termino hauetan mintzatu zen bere etorkizunaz hitz egiteko garaian. Hirugarren kartzela aldia izango du, lehenago bi aldiz egona baita. Lehena, 1987an izan zen Mendebaldeko Sahararen okupazioaren aurkako protesta batzuetan parte hartzeagatik . Ondorioa, hiru urte eta zazpi hilabete eman zituen zulo batean sarturik, trapu bat begietan zuela , ia janaririk gabe , lurrezko lur batean eta epaitua izan gabe. Berak gaineratu zuen bezala, “tortura gure eguneroko janaria zen.” Azkeneko aldiz pasaden ekainean atxilotu zuten, 50 egun igaro zituen gose greban beste 37 lagunekin batera eta egoera oso txarrean atera zen. Fisikoki ahulduta, baina, betiko ideiekin, borrokarako grinarekin. Eta honelaxe agertu zaigu gurean ere, bere adinerako nekatua, gastatua… baina ideia garbiarekin. Indarra barneratzen du, borroka egiteko grina pizten du eta horretan dirau. Berak ondorengo hitz hauekin garbi uzten du bere ideiak betirako direla eta beti horien alde jardungo duela “ni hiltzen ahal naute, baina nire ideiak ez dituzte hilko.”

Txakurrak marokoarrak baino gizatiarragoak

Lurralde okupatuetan bizi diren sahararrek, protestak abiatu eta urtebetera, gogor jarraitzen dute beraien herriaren independentzia aldarrikatzen. “Torturak eta jazarpenak direla eta fisikoki leher eginda daude, baina moralki inoiz baino borondate gehiago dute beraien borrokarekin aurrera jarraitzeko. Erresistentzia inoiz baino handiagoa da. Gure erresistentzia baketsua da. Indarkeriaren biktima izatea nahiago dugu, indarkeriaren sustatzaile izatea baino.” Haidarren hitzak dira hauek. “Jazarpenak okerrera egin du. Marokok segurtasun taldeetako kide gehiago bidali ditu. Aiun hartuta dago. Saharar askok hiritik kanpora, basamortura, eramaten dituzte eta txakur basatien artean uzten dituzte, tartean emakumeak ere bai. Biluzik uzten dituzte. Txakurrak marokoarrak baino gizatiarragoak dira emakumeekin; gure zauriak miazkatzen dituzte. “Poliziek ankerkeriaz bortxatzen dituzte emakumeak borrekin. Eskoletan ere umeak galdekatu eta torturatzen dituzte.”

Ez begiratu beste aldera!

Saharako auzian konpromiso eza da nabaria, gobernuz kanpoko erakundeak kontziente dira sahararrek bizi duten egoeraz, eta independentzia beharra agerrarazten dute. Honen harira, Euskal Herrian azken bi urte hauetan eman diren sariak. Batetik, iragan urteko euskal boluntario saria Gurutze Irizar “Fatimetu”-ri eman zioten. Bestetik, aurten Aminatou Haidarrek Joan Maria Bandres saria jaso du. Biak emakumeak, saharar herriarekin konprometituak, bat hangoa eta bestea berriz, urte askoan han bizitua, biak ere saharar herriaren autodeterminazioaren alde lanean dihardutenak. Gobernuz kanpoko erakundeak bai, baina non dira politikariak? Beraiek esku hartu behar duten auzi bat izanik, nola izan daitezke hain axolagabeak? Bai, Espainia eta bai Frantzia, zuek bai, ez begiratu beste aldera!

Azken egunotan albiste berri bat etorri zaigu Saharatik, NBEko Giza Eskubideen behatzaile talde bat iritsi da aste honetan lurralde okupatuetara, giza eskubideak urratzen ari diren ikuskatzera. Lehenengo aldia da hogeita hamar urteotan. Baina Marokok, begi luze hauen aurrean itxura ona eman nahirik hainbat neurri hartu ditu. Hasiera batean talde independentistekin biltzea debekatu ziotela aitortu zuen Christophe Giraud taldeko buruak: “Segurtasun indarrak gure hotelaren aurrean ibili ziren.” Fronte Polisarioak salatu du: poliziak sahararren protestaldiak galarazten saiatu direla eta hainbat herritar mehatxatu dituztela. Kofi Annan NBEko idazkari nagusiari sahararrak babesteko “berehalako neurriak ” hartzeko eskatu dio Mohamed Adelaziz Fronte Polisarioko presidenteak. Osotara 104 saharar zauritu dituzte protestetan, hiru larri, eta beste 45 atxilotu. Orain zer? Ez dakit, baina egun hauetan zehar behintzat jazarpenak gora egin du. Gora egiten jarraituko du? Espero ezetz. Nik Sahara egunen batean independente izateko guraria dut!

Basamortuko ahotsik preziatuena, Mariem Hassan

Mariem Hassan abeslari saharrara dugu. Hassan “haul” abeslari izugarria da, basamortuko blues-a kanpamenduetako txoko guztietara iristearazten duena. Bere ahotsa orain dela urte batzuetatik honata herri sahararraren ahotsa izan da, eta bere azken diskoa “Desioak” deiturikoa ere halaxe da. Saharar herriaren ahotsa entzungai.

Herrian lagun saharrarak dauzkat, Senia eta Hakima, hain zuzen ere, eta beraiek esandakoa, esan du Mariem-ek ere, iñoiz baino egoera kaxkarragoan dagoela herri sahararra. Mendebaldeko Saharatik berri oso txarrak heldu zaizkigu. Zahar eta haurrak gosez hiltzen hasteko zorian daude, ONUk ez badu erreferundum baten aldeko apostua egiten, Marokori(honen barne Paris eta Washington) erreferenduna onartzera exijitu beharra dio, nazioarteko presioa ezinbestekoa da, behingoz Marokok herri sahararra onar dezan. Frente Polisarioak iada bere aldetik iragarri du, armak hartzea izan daitekeela alternatiba bakarra Tindufen bizi diren 200.000 errefuxatuentzat, zein eta errepresio marokiarraren menpe bizi diren sahararrentzat.

Mariem Smaran jaio zen eta azkenengo aldiz 1975ean ikusi zuen bere herrialdea. Orduan hemezortzi urte zeuzkan eta bere familiarekin alde egin zuen. Bere bi anai marokiarren aurkako gerran hil ziren. Bera, El Uali talde artistikoko partaide izan zen, taldean Europako hainbat herrialdeetatik ibili ziren. Kanpamentuetako Smara herrian erizain lanean aritzen zen, kantatzeaz gain, noski. Hassan-ek bere lanak editatzerako orduan kolaborazio ugari jaso izan ditu: Nayim Alal-ena “Medej” berau abesti tradizionalez osatua eta “Nar” Alal-en konposizioak. Orain dela lau urte ere Leyoad taldearekin diska bat grabatu zuen...

“Desioak” da bere diska berriaren izenburua. Dena artikulatzen du bertan. Erregu, otoi amorragarria da, Mariem bere gaitzaren inguruan ari da eta gaitz guztien iturburu bere herriaren egoera agertzen du.

Munduko koplari haundienen artean kokatzen da.

SOMALY MAN

Txunditurik nago, ez dut hitzik, igandero bezala “Zazpika”irakurtzen ari naiz gosaldu bitartean eta kafesnea bera ere hoztu zait. Somaly Man emakume camboarrari eginiko elkarrizketa irakurtzen ari naiz. Bere bizitzako bizipen lazgarri eta injustoak kontatzen ditu. Somalyk Canboyako sexu esklabutzatik alde egin zuen eta gaur egun, lanean dabil, gogor gainera, berak bizi izandako infernua bizitzen ari diren milaka neska erreskatatzen . Baina bere lana sakonagoa da, Asiako hego-ekialdeko Gobernuek prostituzoaren erradikazioan inplika daitezen saiatzen ari da. Bere historia eta bera bezalako mila neskena “El silencio de la inorancia” liburuan idatzi ditu.

Ez zituen bere gurasoak ezagutu, hamar urtetako musulman mozkor zahar bati saldu zioten. Hamabi urterekin bortxatu zioten lehen aldiz. Hamalau urterekin bera baino hamabi urte zaharragoa zen gizon batekin ezkonduarazi zioten, honek bortizki jotzen zuen. Gizon hau Vietnango gerran hil ostean, berriro ere saldu egin zioten, oraingoan burdel batetara, bertan sexu esklabu bihurtuko zelarik. Hemezortzi urte betetzerako torturatua, bortxatua eta bortizki tratatua izan zen, baina hala ere lortu zuen infernu horretatik ateratzea! Izugarria ez? Puff! Ez du hitzik. Izugarria da Somalyk eraman duen bizitza, txikitatik biolentzia eta sexu gehiegikerien artean bizi izan da, bere burua erabat zapalduta baita gorputza ere. Objektu sexual gordin bat izatera iritsiarazi zuten, hiltzera kondenatu zuten baina bizirik. Somalyk beste neskato asko eta asko ez bezala infernutik alde egiteko indarra izan zuen. Izate hutsa. Eta hor dabil lanean, bere egoera berdinean zeuden emakumeei laguntzen. Bere bizitza biolentziz beterik dago,ez dut gogoan zenbat aldiz bortxatu ala jipoitu dioten,baina asko izan dira, eta hala ere bere hitzen naturaltasunak harritzen nau.

Izugarrizko emakumea iruditu zait, indartsua, izate haundikoa, laguntzailea... bizi dituenak bizi, egin dizkiotenak egin eta hala ere laguntzeko prest. Bestetik, esan behar dut izugarria dela XXI.mendean eta honelako egoerak bizitzea, eta Gobernuek zer? Beti daude beraien kanpo politikaz arduraturik eta ez dituzte beraien lurraldeetan dauden arazo sakonak konpontzeko asmorik. Jakin nahi nuke bai ze mafia dauden prostituzioaren inguruan, eta ze dirutzat aterako dituzten emakume horien eskubideak, gorputzak lehertu arte zapalduz. Eta ez dakit nondik baina iruditzen zait goi karguetako “omnipotente” horiek ze ikusteko eta ze irabazirik edukiko dituztela!

Testu hau bukatu aurretik animoak Somaly-ri eta eskerrak bera bezelako pertsonei, hauei esker goazelako pixkanaka-pixkanaka erradikaziorantz, ez Gobernuei eskerrak!

Muxu bat!

3.300 emakumeek baino gehiagok jasotzen dute Ertzaintzaren babesa tratu txarrak direla eta.

3.309 dira hain juxtu ere Ertzaintzaren aldetik babesa jasotzen duten emakumeak. Hauek biktimak ditugu, tratu txarrak jasaten dituzte, horrelaxe ageri da parlamentuak helaraziriko erantzun batean. Lakueko Barne Saila ekintza ezberdinak burutzen ari da biktima hauei babesa eskaintzeko orduan, emakume hauen egoera arriskutsua baloratu ondoren.

Babes neurri hauek kasu bakoitzaren eta egoera bakoitzaren arabera egotzirikoak dira. Babes iraunkorra izanik babes handien eskatzen duen ekintza, hauek biktimentzat oso arriskutsuak diren uneetan ematen da.

Gaur egun, 30 emakume daude EAEn babes iraunkorra jasotzen dutenak; Bizkaian 14, Gipuzkoan 15 eta Araban bat.

Honetaz gain, 223 emakumek jasotzen dituzte Ertzainek buruturiko telefono bidezko deiak, helburua beraien egoeraren berri jakitea da, momentu oro, horrela tratu txar egoera batean berehalako laguntza eskeintzeko.

Neurri polizial guzti hauek erasotzaileak ez atxiloturik , ez kartzelean ez eta ospitalean ez daudenean soilik ezarriko dira.

IRUNGO ETA HONDARRIBIKO ALKATEEK EZ DUTE EZER EGINGO ALARDE MISTOA BABESTEKO

Ez Jose Antonio Santonak (PSE-EE), ez Borja Jauregik(EAJ) ez dute urratsik egingo alarde mistoa babesteko. Legebiltzarrak, bi aldeen arteko jarrerak hurbiltzen saiatzeko eta alarde mistoari "babes insitituzionala" emateko eskatu diete, baina eskaera honi ezezkoarekin erantzun diete. EAJko alkatearen iritziz, Hondarribiko alardean gertaturikoak larriak izan baziren ere ez dute emakumeen diskriminazioarekin zerikusirik. "Gatazka soziala da, oso larria, eta azken hamar urteetan gatazka larritu egin da. Alkatea naizen aldetik errespetua eta berdintasuna aldarrikatu ditut behin eta berriro", esan zuen Jauregik. Jauregik gaineratu zuen, legeak eta dekretuak onartzea ez dela nahikoa arazoa konpontzeko, "herritarren iritzia aldatzen den momentuan aldatuko" dela kontua.Eta bien bitartean Udalak ezin duela "alarde mistoa antolatu, herritar gehienek ez baitute nahi". Bestetik, Jose Antonio Santanok, Irungo alkateak Jauregik esandako hainbat ideia berretsi zituen. Aurten Irunen ez dela istilurik izan gaineratu zuen, "Irunek bidea eman duelako bi alardeetako kideek askatasun osoz jarduteko".
Oinarrizko eskubideak urratzen dituzte, behin eta berriro, hemen ez dago berdintasun legearen arrastorik ere. Hauek makila beraien tokitik hartzen dute, lotsagarria da ordezkari politiko batzuk horrelako jarrerak edukitzea. Gainera jakinik jende multzo baten errepresentazio politikoak direla, zertan ari dira? Gora alarde mistoa! Eta popatik hartzera Jauregi eta Santano!!!

SISTEMA PATRIARKALAREN HATZAPAR LUZEAK

Emakumeok zapalkuntza estruktural baten aurrean aurkitzen gara, jendartearen antolaketa ekonomiko, ideologiko eta politikoaren muinean dagoelako. Egungo jendarte patriarkarra ideologia baino gehiago da. Emakumeok pairatzen dugun diskriminazio egoerak argi uzten du auzi ideologiko batez gain, auzi ekonomiko eta politikoa ere badela. Ondorengo lerroetan patriarkatuak bizirauteko beharrezkoak dituen errolak aztertuko ditut.
- Sitema ekonomiko neoliberal patriarkarra; sexuen araberako lan-banaketa ezinbestekoa da. Euskal emakumeok aberastasunaren %40 dohainik ekoizten dugu eta are eta gehiago, emakume gazteok %95,7ko prekaritate tasarekin gaude.
- Eredu politikoa patriarkarra da: banaketa gizon eta emakumeen artean ez da parekidea.
- Eredu ideologikoa patriarkarra da.

Urteetan geure eskubideak zapaldurik egon dira eta horri aurre egin behar zaio. Honek gai asko ikutzera ekartzen du, sentimenduak, aspektu psikologikoak, jarrerak rol-ak. Azkenengo hau, rolak ez dira soilik mahai gaineko jokuak edota margotu beharreko warhammer-ak Tetrisa 80ko hamarkadaren bukaerako bideojoku ikusortzaileak bezala. Sistemak inposatutako rol-ek gure egunerokotasuna goitik behera baldintzatzen dute, haurretatik hasita. Nexkak; arrosez, panpinekin, sumisak, garbiak, edukatuak... Mutilak; urdinez, futbol zaleak, harroak, gogorrak, zatarrak...
Sistema Patriarkatuaren hatzaparrak ikaragarriak dira, baina pixkanaka denon artean, bai emakume eta bai gizonen artean honi buelta ematea lortuko dugu!

OFELI HERNANDEZ AKATU ZUEN, ETA UKATZEN JARRAITZEN DU

Azaroak 6tik 9 bitarte burutuko da F.A gizonaren aurkako epaiketa. Ukatu egin du Ofelia Hernandez labankadaz hil izana( iazko urtarrilak 16an Durangon) eta gainera gaineratu du inoiz ez ziola tratu txarrik eman. Nola ukatu dezake tratu txarrak ematen ez zizkiola? 2004ko uztailean zigorra ezarri zioten F.Ari tratu txarrak emateagatik, urruntze agindua urratzeagatik eta hiltzeko mehatxuak egiteagatik. Nori engainatu nahi dio? Horrelako pertsonek ez dute bizitzea ere merezi! Ofelia Hernandezen hilketan Estatuak erantzukizun osoa du, ez baitzuen Ofeliaren bizitza babestu. Ofeliak lehenagotik salaketa ezarria zuen bere bikotekide ohiaren aurka, baina nork ziurtatzen du gaur egun salaketa ezarri diozun “moustroak” hilko ez zaituenik? Estatuak du erantzukizuna, baina egiaren orduan buelta ematen dute, atzera begiratzen dute, jokabide ankerra darabilte! Baina emakumeen aurkako indarkeriaren inguruko legeak ez dute fruitu emankorrik, aldaketa edota erreformen beharra daukate, sistema juridikoan erreformak ezinbestekoak dira, Ofeliari egin ziotena berriro errepika ez dadin.

(Ofelia Hernandez, izen eta abizenez, eta bere hiltzailea berriz F.Az. Ezin izan dut bere izen abizen osorik lortu. Zergatik ez dute izen abizenez deitzen? Eta beste batzuenak berriz argazki eta guzti ateratzen dituzte!)

ITZALPETIK, ITZALPEKO HITZETARA

Aste honetako "Xirika" eskuartean harturik honako izenburu hau irakurri dut: "Euskal emakume olerkariak: itzalpeko hitzak". Artikulua irakurtzen hasi aurretik euskal emakume olerkari batzuen izenak agertzen dira argazki eta guzti; Tene Mujika, Arantza Urretabizkaia, Lourdes Iriondo, Margarita Nafarra, Itxaro Borda, Julene Azpeitia, Julia Otxoa, Virginia Imaz, Balendiñe Albisu, Amaia Lasa, Rosario Artola eta Ernestina Champourein, hain zuzen ere.
Nik eskolan literatura, olerkigintza landu dut, baina ez ditut izen hauek ezagutzen, ez dizkidate irakatsi. Niretzat ere itzalpeko hitzak dira hauek, eta pentsatzen dut gutako gehienentzat eta halaxe izango direla. Ez baitira ikasi, ez baitigute irakatsi!
Mende ezberdinekoak, garai ezberdinetakoak ditugu baina denak ere zailtasunen gainetik emakumezkoen hitza eta bozaren isla izan dira. Askotan islpean, ilunpean geratuak, baina Julia Otxoaren "Emakume Olerkariak" liburu honetan argi azaltzen direla dio testuak. Ez dut dudarik, egia esan ez dut irakurri, baina irakurriko dut, jakin nahi dut. Ikastolan erakatsi ez digutena nire kabuz irakurriko dut! kontatuko dizuet, eta irakurtzeko gogoa sartzen bazaizu irakurri eta horrela liburuarekiko dauzkagun ezagutzak konpartitu genitzazke!
Eta amaitzeko artikulu hasieran agertzen den galdera batekin amaituko dut: Zenbat emakume olerkari ezagutzen dituzu?

Genero indarkeria egotzirik bi gizon atxilotu dituzte

Pasaden astearte gauean Ertzaintzak 42 eta 37 urteko bi gizonezko atxilotu zituen, Basauri eta Portugaleten, beraien bikotekidea erasotzeagatik, horrela adierazi zuen Lakuako Gobernuak.
Lehenengo atxiloketa Basaurin izan zen, erasotzailea bere bikotekide ohiarengana zuzendu zen, hau ostalaritza saltoki batean zegoen, behin eta berriz bere aurkako hitzak oihukatu ondoren, astindu egin zuen azkenik, emakumea jo eta ia lurrean utzi arte.
Egoera honen aurrean bertako bezero bat biktimaren alde atera zen eta saltokitik atera ziren. Erasotuak salaketa ipiñi zion bere bikotekide ohiari, eta etxera iritsi bezain laster bere bikotekide ohia tinbretik oihuka eta atea joaz hasi zitzaion. Momentu horietan bertatik zebilen patruila batek atxilotu zuen.
Portugaleten kolpatua
Beste alde batetik, goizeko 2ak aldera Ertzaintzak beste gizonezko bat atxilotu zuen, 37 urtekoa, bere bikotekideari kolpatzea salatuaz. Ertzaintzaren patruila bat osasun-laguntzako anbulantzia batekin topatu zen emakumezkoari laguntzen ari ziren bitartean. Emakumeak sudurrean eta masailalbo-hezurrean golpe ugari zeuzkan. Antza denez, erasotzaileak emakumea burutik hartu eta paretaren aurka kolpatu zuen.